سایت عالی

ورود به سایت از اینجا

هنر در خراسان است و بس

                     اشنایی با موسیقی خراسانی

                                         

اشنایی مختصر با تاریخ این سرزمین باستانی:

واژه خراسان گویا بازمانده گونه کهن واژه «خاور» و متشکل از دو جز «خور» به معنای خورشید و « آسان» به معنی آمدن است یعنی جایی که خورشید از آن بر می آید. پسوند رضوی آن به سبب وجود بارگاه مقدس حضرت رضا(ع) در این استان، به این منطقه داده شده است. خراسان جزو ساتراپی پهناور پرثوه بوده است. این ایالت پهناور، که سرانجام قرارگاه و کشور نیرومند اشکانیان شد، درآغاز تاریخ ایران باستان، مادها را به سوی خود کشانید.

شاه اسماعیل صفوی پس از گشودن مشهد، به دنبال ازبکان تاخت و در سال ۹۱۶ هـ.ق، قلعه مرو را گشود و شیبک خان ازبک در روستای محمودآباد، در نزدیکی مرو کشته شد. بدین ترتِب سراسرخاک خراسان تا کرانه آمویه به دست صفویان افتاد و مذهب شیعه امامی، کیش رسمی مردم این منطقه شد.

خُراسان بخشی از ایران بزرگ و از دوران ساسانیان نامی سنتی و کلی برای اشاره به نواحی شرقی ایران است و نام آن از دوران ساسانیان در ایران مرسوم شد. ساسانیان قلمرو خود را به چهار بخش تقسیم کرده بودند که یکی از آن بخشها خراسان به معنای «سرزمین خورشید» بود.قلمرو تاریخی خراسان شامل استان خراسان در ایران کنونی و بخش‌های عمده‌ای از افغانستان و ترکمنستان امروزی بوده‌است. در مفهوم گسترده‌تر ازبکستان و تاجیکستان و بخش‌هایی از قرقیزستان و قزاقستان را هم می‌توان در قلمرو خراسان بزرگ تاریخی به حساب آورد. برخی نویسندگان همچون علی شریعتی خراسان بزرگ را مهد سیاسی ایران و برخی دیگر آن را حتی سرزمین مادری زبان و فرهنگ پارسی دانسته اند.خراسان سرزمینی است که از غرب از دامغان و سبزوار آغاز می‌شود، و در شرق تا بلخ و رود جیحون کشیده شده‌است. از جنوب، تا شمال سیستان و غزنی و از شمال، به بخارا می‌رسد.

خراسان بزرگ شامل چهار بخش بوده‌است و هر بخش به نام فرمانروای آنجا مشهور بوده‌است. هر کدام از این چهار بخش را یک رب یا ربع می‌نامیده‌اند و دربردارنده رب‌های زیر بوده‌است:

   1. ربع ابرشهر با مركزيت شهر نیشاپور
   2. ربع مرو
   3. ربع هرات (دربرگیرندهٔ بادغیس و غور)، بلخ (بشمول شبرغان، جوزجان و اندخوی و فاریاب و و بامیان). مرکز فرماندهی نواحی متذکره نیشابور و زمانی هم بلخ بود.
   4. ربع بلخ که شامل کهندژ (قندوز)، سمنگان، بغلان (بغولانگو)، تخارستان و بدخشان می‌شده‌است.

موسیقی خراسانی چیست:

موسیقی خراسانی که در دسته موسیقی مقامی قرار داده می شود،  نغمه هایي که در موسيقي”مقامي پيدا مي‌شود  به عهد باستان برمي‌گردد واژه مقامی از موغام گرفته شده است،  آنچه مد نظر هنرمندان و مردم اين منطقه است ،”موغام“ مي‌باشد كه در باور مردم خرسان از شان و منزلت بالايي برخورداراست و به ديده تقدس به آن‌ مي‌نگرند و به مصداق هنر عامه،‌ آفريننده مشخصي ندارد و تمام افراد جامعه در شكل‌گيري و نقل روايت آن سهم دارند.تاريخ موسيقي اين سرزمين به زمان كوچ آريايي‌ها به ايران بر‌مي‌گردد و در پاره‌يي از نقاط برخي از نغمه‌ها به صورت بكر و دست نخورده، حكايت از يك اصالت باستاني دارد.حماسه، عرفان، عشق و سوگ پشتوانه‌ي اصلي اين موسيقي مي‌باشد و بیشتر الات موسیقی که در ان استفاده میشود تار و دوتار،نی،سنتور و تمبک می باشد. بیشتر نوازنده گان خراسانی بومی هستند و بدون هیچگونه عنصر مصنوعی به اجرای موسیقی می پردازند و شاید به همین دلیل است که این نوع سبک موزیک از غنای خاصی برخوردار است.

مناطقی که در ان موسیقی محلی بسیار رایج است از جمله تربت جام و تایباد و قوچان و ... می باشد

از جمله ترکها و اهنگ های معروف در سبک خراسانی میتوان به اهنگ لیلی در باز کن مویم و دختر فراشباشی و ... اشاره کرد.

و در اخر به اساتید نامی این سبک میپردازیم:از جمله استادان معروف و به نام در سبک خراسانی می توان به استاد شجریان،سیما بینا،استاد کیوان ساکت(متخصص در زمینه سه تار)، استاد همایون خرم(متخصص در زمینه الات موسیقی)، گروه سنتی هرای از قوچان(جمعی از بانوان در زمینه موسیقی محلی) و ... اشاره کرد.

                                         

دوتارت را برقصان مرد بشکوه خبوشانی(خراسانی)       در این کاسه هزاران نغمه خاموش پنهان است   

پلنگ کوه شور انگیز مینالد بزن زخمه                         که اینجا سرزمین عاشقی یعنی خراسان است

                                          

                              گرداورنده گان:وحید و سعید